ABC w Metropolii

Pustynia Błędowska

Żar leje się z nieba, nigdzie najmniejszego schronienia przed słońcem... W XX wieku częściowo zalesiona, ale wciąż imponująca, największa pustynia w Europie - Pustynia Błędowska! Nadal nie jest dostatecznie wykorzystana turystycznie. A przecież aż prosi się o sezonową oazę pośrodku, do której po złocisty trunek trzeba iść kilometr piaskiem albo całoroczną zagrodę wielbłądów, oferującą latem przejażdżki po wydmach.

"Polska Sahara" leży w Zachodniej Małopolsce, na granicy województwa śląskiego i małopolskiego. Najbardziej na zachód wysunięta część pustyni znajduje się w położonej w Metropolii GZM dzielnicy Dąbrowy Górniczej, Błędowa. To właśnie od nazwy tej ówczesnej wioski, polski geograf Wacław Nałkowski w 1889 roku nadał temu obszarowi nazwę Pustynia Błędowska. Nie od błądzenia, jak twierdzą niektórzy, znający niezwykłe historie o zdarzających się tu kiedyś najprawdziwszych fatamorganach, czyli niezwykłych złudzeniach optycznych znanych z Afryki.

Jak wygląda Pustynia Błędowska

Pustynia leży pośrodku szerokiego pasa sosnowych lasów. Jest ogromna, ma prawie 10 km długości i 4 km szerokości, zajmując obszar około 32 km². Wielkie połacie piasku mają średnią głębokość aż 20 metrów, a miejscami znaczne więcej. Przez pustynię przepływa niewielka Biała Przemsza o wyjątkowo zimnej i czystej wodzie oraz, jak nietrudno się domyślić, pięknych piaszczystych brzegach.

Do niedawna na terenie Pustyni Błędowskiej można było obserwować zjawiska charakterystyczne dla naturalnych pustyń, takie jak fatamorgany, burze piaskowe i wydmy. Obecny pejzaż pustyni jest znacznie mniej pustynny. Krótko po II wojnie światowej postanowiono teren odpustynnić - znaczną część terenu zaorano i posadzono na nim las. Ograniczenie terenu pustynnego sprawiło, że drzewa i krzewy zaczęły coraz mocniej porastać resztę terenu, a część piaszczystych wydm zarosła trawą i zaczęły przypominać łąki. Dopiero w XXI wieku rozpoczęto starania o ochronę tego unikalnego w skali kontynentu terenu i przywrócenie mu charakteru pustyni. Prowadzone są obecnie prace mające na celu wykarczowanie zarastających pustynię drzew i krzewów.

W piaskach Pustyni Błędowskiej znajduje się prawie 100 gatunków roślin typowych dla terenów pustynnych i zmiennych warunków wydmowych, a wśród nich wiele unikalnych, wyjątkowo rzadkich i chronionych gatunków. Ten pustynny teren nie jest niezamieszkały - co może zdziwić zwierząt jest tu wielka ilość. Samych ptaków jest prawie 150 gatunków, w tym pustynno-stepowy kulon znany z pustyń Afryki czy Australii. W przeszywającej pustynię rzece żyją ryby, a na jej piaszczystych brzegach piżmaki i bobry. Spotkamy tu też węże, jaszczurki oraz wiele odmian owadów.

Skąd się wzięła ta pustynia?

To jest rzeczywiście ciekawe. W środku Europy i to wcale nie tej południowej - taka okazała osobliwość przyrodnicza! Pustynia Błędowska nie jest tworem całkowicie naturalnym. Ogromne ilości piasku oczywiście były tu wcześniej, ale cały teren porastał gęsty las. Do powstania tu pustyni przyczynił się popularny nie tylko w Górnym Śląsku, ale też Zachodniej Małopolsce, przemysł górniczy. Pustynnienie rozpoczęło się już w Średniowieczu, kiedy w rejonie małopolskiego Olkusza powstały kopalnie srebra i ołowiu. Do wzmocnienia szybów kopalnianych potrzebne były wielkie ilości drewna - te pozyskiwano z błędowskiego lasu. Ta właśnie intensywna wycinka drzew, a także pobór wód gruntowych na terenach, gdzie podłoże stanowią żwiry i piaski, doprowadziły do powstania pustyni.

Jak dojechać do Pustyni Błędowskiej

Jadąc z Katowic, Krakowa lub Warszawy, należy kierować się na miejscowość Klucze. Pustynia Błędowska ma dostępne trzy punkty widokowe: Wzgórze Czubatka w centrum Kluczy (dojazd od ul. Górnej), Róża Wiatrów poniżej centrum (dojazd od ul. Bolesławskiej) oraz Wzgórze Dąbrówka we wsi Chechło (dojazd od ul. Kluczewskiej).

Ciekawostką jest, że w późniejszym utrzymaniu pustynnego charakteru pomogło wojsko. Otóż od początku XX wieku ten ogromny, odludny i niezwykle trudny teren upodobały sobie europejskie armie - najpierw zaborcza rosyjska, potem międzywojenna polska, okupacyjna niemiecka i na powrót polska. Pustynia Błędowska służyła jako poligon wojskowy przez długie lata. Na teren pustyni długo obowiązywał zakaz wstępu, a po ćwiczeniach piechoty i artylerii pozostało w piaskach wydm mnóstwo łusek i strzępów pocisków. Zdarzają się również groźne niewybuchy, z których pustynia jest sukcesywnie oczyszczana. Obecnie tylko część pustyni wykorzystują wojska spadochronowe, których efektowne ćwiczenia można co pewien czas oglądać.

Pustynia Błędowska okazała się również wdzięcznym plenerem dla filmowców. Nakręcono tu m.in. część pustynnych scen do polskiej superprodukcji "Faraon" z 1965 roku. Pustynię docenili też niezliczeni fotografowie, amatorscy i profesjonalni, stąd nie może dziwić wielka popularność tutejszych wydm w zdjęciowych sesjach ślubnych. Pustynia Błędowska dobrze prezentuje się również z lotu ptaka, co udowodniają kamerzyści operujący dronem.

Pustynia Błędowska

Największa w Polsce pustynia ma swoje miejsce na terenie Dąbrowy Górniczej, małopolskiego miasta powiatowego leżącego na terenie województwa śląskiego oraz Metropolii GZM - poznaj miasto!

Zdjęcia: 1. Redooq, 2. Jerzy Opioła, 3. Hans Hillewaert, Video: Redooq
Tekst: Natalia Tomecka, Wikipedia, opracowanie własne




Pustynia Błędowska znajduje się w liczącej ponad 2,5 tys. km² Metropolii - poznaj całą Metropolię!