Nowe życie szybu Krystyna w Bytomiu

Jeszcze niedawno błyszczał tylko światłem artystycznej instalacji w pustych murach, dziś ma szansę rozbłysnąć na nowo jako symbol industrialnej rewitalizacji. Wielki bytomski „młot”, szyb Krystyna, otrzymał zgodę Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rewitalizację.

Prawie stuletni szyb Krystyna w Bytomiu to jedna z najbardziej rozpoznawalnych, wręcz ikonicznych pokopalnioanych budowli Górnego Śląska. Jej właścicielem od 2023 roku jest prywatna firma, która teraz zamierza przebudować konstrukcję szybu na inne cele. Obiekt, do tej pory jedynie chętnie odwiedzany przez exploratorów ruin, ma wrócić do życia w zupełnie innej odsłonie.

Projekt rewitalizacji przygotowała znana śląska pracownia Medusa Group, a w pracach koncepcyjnych uczestniczył cały sztab architektów. Plan zakłada powstanie nowej kubatury w rejonie nadszybia, a także adaptację dwóch poziomów i dachu. W odrestaurowanym obiekcie znajdą się m.in. przestrzenie dla najemców, sala konferencyjna oraz taras. Prace mają zachować charakter industrialnej ikony, a zarazem nadać jej nową funkcjonalność.

– Szyb Krystyna od lat obecny jest w krajobrazie Bytomia. Mijały go lata wojen, Powstań Śląskich, zmieniały się wokół okoliczności ustrojowe, polityczne i ekonomiczne. On stał i stoi nadal.

Architekt zaznacza, że nowe przestrzenie szybu zostaną zrealizowane w oparciu o konstrukcję szkieletową. Ma to umożliwiać swobodną rozbudowę budynku w przyszłości o kolejne etapy, które są już założone w koncepcji projektowej.

– Planujemy oszklić wieżę szybową, uszczelnić i uzupełnić brakujące, wyszczerbione fragmenty ceglanej elewacji, tak aby nie pogłębiała się destrukcja tej śląskiej dominanty. U jej podstawy, niejako w jej wnętrzu, stanąć ma nieduży obiekt usługowy, który zaszczepić ma w niej nowe życie. Zagospodarowanie terenu wokoło, uporządkuje przestrzeń i sprzyjać będzie nowym aktywnościom – tłumaczy Łukasik.

Co wynika z pozwolenia Konserwatora Zabytków

Właścicielem Szybu Krystyna jest firma Multi Polymers, która pozyskała na jego rewitalizację ponad 15,5 mln zł unijnego dofinansowania. Łączny koszt przedsięwzięcia sięga niemal 23 mln zł. W planach jest nie tylko zabezpieczenie zabytku, ale także jego adaptacja na funkcje komercyjne i kulturalne.

– Uzyskanie pozwolenia na budowę, to jedno z najważniejszych działań na tym etapie przedsięwzięcia. Obecnie Medusa Group pracuje nad projektem technicznym i wykonawczym. Gdy tylko je otrzymamy, będziemy ruszać z robotami – tłumaczy Daniel Draguła, z działu technicznej obsługi obiektów i zarządzania projektami Multi Polymers.

W przedsięwzięciu wezmą udział wyspecjalizowane firmy, zajmujące się m.in. zabezpieczeniem konstrukcji, rozbiórkami oraz technologiami antykorozyjnymi.

Bytomski "młot" jest unikalny

Zobacz niesamowitą potęgę szybu Krystyna na tym filmie:

Szyb Krystyna, pierwotnie nazwany Kaiser Wilhelm, został uruchomiony w latach 1870–1873 jako część nowoczesnej kopalni Hohenzollern. Zabudowa obejmowała dwa szyby – odwadniający i wydobywczy – które w pierwszym roku działalności zatrudniały ponad 174 pracowników i wydobyły 4627 ton węgla. Przez kolejne dekady pogłębiano szyb, aż do 340 metrów.

Szyb przeszedł wielką modernizację w 1929 roku – stary obiekt wyciągowy zastąpiono nową stalową wieżą szybową, nawiązującą formą do górniczego młota (pyrlika), sięgającą prawie 60 metrów (wysokość dwóch typowych 10-piętrowych bloków mieszkalnych). Konstrukcja została umieszczona na stalowym szkielecie, obłożona cegłą klinkierową, z pionowymi ciągami okien i tarasowym ryzalitem.

Przelot przez szyb

Eksploracja szybu

Ostatnie chwile pracy

Po II wojnie światowej szyb otrzymał nazwę Krystyna, a kopalnia – Szombierki. W kolejnych dziesięcioleciach szyb był pogłębiany, osiągając aż 840 metrów, a swoją funkcję pełnił do zamknięcia kopalni w 1997 roku. Po wyburzeniu większości budynków nadszybia, wieżę wyciągową pozostawiono jako jedyny fragment dawnej infrastruktury.

W 2004 roku wieża Krystyna wraz z otoczeniem wpisana została do rejestru zabytków województwa śląskiego. Pomimo tego na przestrzeni ostatnich lat Szyb Krystyna zmagał się z zaniedbaniem i dewastacją – od lat społeczność lokalna i architekci apelowali o jego ratunek, m.in. poprzez organizację spacerów i instalacji artystycznych imitujących „bicie serca” budowli.

Aktualizacja: 2025-04-18